|
 FİİL
KİPLERİ
Fiillerde
zaman, şahıs veya dilek bildiren, ek almış biçimlerine KİP
denir. Dilimizde fiil kipleri ikiye ayrılır:
A. Haber Kipleri: Haber
kipleri işin, oluşun veya hareketin zaman ve şahsa bağlı olarak meydana
geldiğini bildiren kiplerdir. Bunlara BİLDİRME
KİPLERİ de denir.
1. Belirli (-di'li) Geçmiş Zaman Kipi:
Eylemin sözün söylendiği andan, önceden yapıldığını, söyleyenin kesin inancıyla
tam anlatır:
Fiillerde bulunan "-di, -du, -dü, -tu" ekleri -di'li
geçmiş zamanı belirtirler.
Öğretmenimiz sınıfa geldi. Bütün çocuklar bahçeye koştu ...
2. Belirsiz (-miş'li) Geçmiş Zaman
Kipi: Eylemlerin sözden önce yapıldığını bildirir ancak,
kesinlik yoktur. Söyleyen kendisi duyup görmemiş, işitmiştir. Bu kip masallara
yakışır.
Fiillerde bulunan "-muş, -mış, -miş, -müş" ekleri -miş'li
geçmiş zamanı belirtirler.
Okul bahçesinde üç tur koşmuş. Havalar soğuyunca üşütmüş...
3. Şimdiki Zaman Kipi:
Eylem ile anlatımın birlikte olduğunu bildiren zamandır
Ders çalışıyorum. Alış veriş yapıyorum.
Şimdiki zaman kipinin eki "-yor"
fiillere hiç değişikliğe uğramadan eklenir.
4. Gelecek Zaman Kipi:
Eylem ile anlatımdan sonra yapılacağını bildiren zamandır
Aynur tiyatroya gidecek. Birlikte eğleneceğiz.
Gelecek zaman kipinin ses uyumuna göre "-ecek, -acak" tır
5. Geniş Zaman Kipi:
Eylem her zaman yapılabileceğini bildiren zamandır
Akşamları trene binerim. Her gece oyun oynarım.
Gelecek zaman kipinin ekleri "-ar, -er, -ır, -ir, -or, -ör, ur, -ür, -r"
dir.
B. Dilek
Kipleri: Bir eylemin yapılması ya da bir oluşun meydana gelmesini
dilek anlamı vererek anlatan kiplerdir. Dörde ayrılır:
1. Gereklilik Kipi: Bir
iş, oluş veya hareketin gerekliliğini anlatır. Ekleri ses uyumuna göre "-meli, -malı" dır.
Haftada bir kitap okumalıyım
Kestikten sonra affımı istirham etmelisin
2. İstek Kipi: Bir iş,
oluş veya hareketin yapılmasının, olmasının istendiğini belirten kiptir. Ekleri
ses uyumuna göre "-e, -a"
dır
Şimdi affını yazayım
İstirhamım kabul olunmazsa, kendi başımın
kesilmesini isteyeyim.
3. Dilek Şart Kipi: Bir
dilek ve şartın anlamı bulunmaktadır. İş veya oluşun, hareketin meydan gelmesi
bir şarta bağlıdır. Ekleri ses uyumuna göre "-se, -sa" dır.
Babam gelirse gideceğiz
Okusa da babası gibi, adam olsa.
4. Emir Kipi: Bir iş,
oluş veya hareketin olmasını, yapılmasını veya yapılmamasını emretmek için
kullanılır.
Hayır bey, hayır!... Padişahın emrinden çıkma. Beni kes... Kestikten sonra affımı istirham et.
İnsan kendine emir veremeyeceğinden bu kipin birinci tekil ve çoğul şahısları
yoktur.
 |
TÜRKCE 
