|
-Cümlenin yapısıyla doğrudan doğruya ilgisi olmayan, yazının ve sözün aslında
olmayıp, sonradan eklenmiş olan açıklayıcı kelimeleri ve söz gruplarını
göstermek için kullanılır:
O tarihte (1980) henüz sen yoktun.
Türk edebiyatının üç kolu da (halk edebiyatı, divan edebiyatı, yeni Türk
edebiyatı) büyük farklılıklar gösterir.
Sanatçının bu eseri hatıra (Anı demek daha doğru olur.) türünün en iyi
örneklerindendir.
Türkçede bazı ekler (-yor, -ken, -leyin, -mtırak, -ki) büyük ünlü uyumu
kuralına aykırıdır.
Hakkında açıklama yapılan söze ait ek, ayraç kapatıldıklarn sonra yazılır:
Yunus Emre (1240?-1320)'nin
"yani" ile yapılan açıklamalar yay ayraç içine alınmaz.
Babasından, yani okumasında büyük emeği geçen insandan daha ne isteyebilirdi
ki?
-Sözün söylendiği anda olup biteni, konuşanın hareketlerini ve durumunu
belirtmek için kullanılır. Özellikle tiyatro eserlerinde çokça kullanılır:
İhtiyar ¦ (Yerinden doğrulur.) Şimdi ne olacak?
Kaymakam ¦ (hiddetle) Ne olacak baba...Oğlunun katili ecnebi tebaasıymış...
-Alıntıların yapıldığı eser ve yazar adı yay ayraç içinde verilir:
Asıl konuşan Hasan'dı, altı aydan beri susan Hasan... Durmadan, dinlenmeden,
nefes almadan, yanakları sevincinden pembe pembe, dudakları titreyerek taze,
gevrek, billûr sesiyle biteviye konuşuyordu. Aklına ne gelirse söylüyordu.
Eskici hem çalışıyor, hem de, ara sıra "Ha! Ya? Öyle mi?" gibi dinlediğini
bildiren sözlerle onu söyletiyordu; artık erişemeyeceği yurdunun bir deresini,
bir rüzgârını, bir türküsünü dinliyormuş gibi hem zevkli, hem yaslı
dinliyordu; geçmiş günleri, kaybettiği yerleri düşünerek benliği sarsıla
sarsıla dinliyordu.
(Refik Halit Kara, Eskici)
-Herhangi bir metinden alınan cümlenin öncesi ve sonrası olduğunu, aralarda da
alınmayan kısımlar olduğunu belirtmek için üç noktayla birlikte kullanılabilir
"(...) Annelerinin esvaplarını kızlar giyer, büyükannelerinin mücevherlerini
torunlar takardı. Sırmalı çedik pabuçlar, kırmızı feraceler... Ah hele kırmızı
feraceler... Baharın yeşil çimenleri üzerinde, seyir yerlerinde kadınlar tıpkı
birer gelincik çiçeği gibi parlarlardı. (...)" (Bahar ve Kelebekler; Ömer
Seyfettin)
-Bir bilginin şüpheyle karşılandığı veya kesin olmadığı durumlarda soru
işaretiyle birlikte yay ayraç kullanılır:
Ankara'dan Konya'ya 1,5 (?) saatte gitmiş.
1496 (?) yılında doğan Fuzuli...
-Söze alay etme, hafife alma, küçümseme, inanmama, kinaye anlamları katmak
için Ünlem işaretiyle birlikte kullanılır:
İsteseymiş bu kitabı bir günde bitirirmiş (!) ama ne yazık ki vakti yokmuş.
Adam, akıllı (!) olduğunu söylüyor.
Enflasyonun nasıl düşeceğini bilmeyen ekonomi bilginlerimiz (!) var.
Gençliğinde 100 metreyi 10 saniyede koşarmış (!).
-Yabancı kelimelerin okunuşları parantez içinde verilir:
Rousseau (Ruso) Fransız edebiyatında romantizmin önemli temsilcilerinden
biridir.
İngiltere'de Lord Byron (Lord Bayron), Shelley (Şelli) ve Shakespeare
(Şekspir) romantizmin kaynağı sayılırlar.
 |
KÖŞELİ AYRAÇ 
