|
Bir kelimenin ilk hecesinde düz sesli harf (a,e,ı,i) varsa, diğer hecelerinde
de düz sesli harf olması gerekir. Kelimenin ilk hecesinde yuvarlak sesli harf
(o,ö,u,ü) varsa, diğer hecelerinde ya düz-geniş (a,e), ya da dar-yuvarlak
(u,ü) sesli harf bulunması gerekir. Buna küçük ünlü uyumu kuralı denir.
K. Ünlü uyumuna uyan kelimelere örnek : Kalem, kitap, merak, sevgi, odun
K.Ünlü uyumuna uymayan kelimelere örnek: Horoz,palto, sembol, karpuz..
Bazı kelimeler k.ünlü uyumuna uyduğu halde b.ünlü uyumuna uymayabilir: Kalem,
kitap ...
Buna göre bir kelimenin Türkçe olabilmesi için her iki kurala da uyması
gerekir.
B. Ünlü uyumu incelenirken kelimelerin tüm heceleri dikkate alınır. Yani dört
heceli bir kelimede ilk üç hece büyük ünlü uyumuna uyarken, son hece uyumu
bozuyorsa, bu kelimeler kurala uymamış olur. Getiriyor, otururken... Küçük
ünlü uyumunda ise yan yana gelen her hece dikkate alınır. Örneğin, "kolaylık"
kelimesinin tüm hecelerine bakarsak ilk hecedeki yuvarlak sesli o'dan sonra
ikinci hecede düz-geniş -a-, son hecede düz sesli -ı- yer almıştır. Birinci ve
üçüncü heceyi dikkate aldığımızda yuvarlaktan sonra düz sesli geldiği için
kelimenin k.ünlü uyumuna uymadığını sanabiliriz. Halbuki bu kelime k.ünlü
uyumuna uymaktadır. Çünkü yuvarlaktan sonra düz-geniş, düzden sonra düz sesli
harf kullanılmıştır. Ko - lay - lık (Yuv.-düz/geniş-düz)
Kuraldışı : -o- sesinden sonra ikinci hecede b-m-v-p seslerinden biriyle
başlıyorsa bu durumda ikinci hecede -u- olabilir. Bu tür kelimeler k.ünlü
uyumuna uymamasına rağmen Türkçe'dir.
Örnek: Hamur, avuç, sabun, çamur, kavun, kalbur, çabuk, karpuz, tavuk, kabuk,
kaput, yağmur, havuç, çaput, yamuk...
 |
KÜÇÜK ÜNLÜ UYUMU 
