|
Türkçe'de sözcüklerde genel olarak, kalın ünlülerden sonra kalın, ince
ünlülerden sonra ince ünlü gelir. Türkçe'yi başka dillerden ayıran bu temel
özelliğe büyük ünlü uyumu denir. (Çocuklar, çiçekler, güzel). Bu durum,
kelimenin Türkçe olup olmadığını bize gösterir.
Bazı kelimeler Türkçe olduğu halde büyük ünlü uyumuna uymayabilir:
" Zamanla ses değişikliğine uğramış bazı sözcüklerde bu kurala aykırılık
olabilir. Ana bu kelimeler Türkçe sayılır : kardeş (kardaş, karındaş), elma
(alma), hangi (hangı, kangı), anne (ana).
3
" Tek heceli kelimelerde bu kural aranmaz.
" Birleşik kelimelerde aranmaz. Kelimeler birleşikken uymaz, ayrı ayrı
incelendiğinde uyarsa bu tür kelimeler Türkçe'nin yapısına uygundur.
Hanımeli....hanım + eli
" Kök veya gövde halindeyken büyük ünlü uyumuna uyduğu halde -yor, ki, -ken,
-leyin, -imtırak, -gil eklerini aldığında kurala uymayan kelimelerde özel
durumdadır. Getiri-yor, Sabah-ki, Yeşil-imtırak...
NOT : Bazı yabancı kel. Tesadüfen uyuma uyabilir. Bunun Türkçe olup olmadığını
diğer kurallara bakarak karar vereceğiz. (Cennet : Türkçe'de kel. -c- harfi
ile başlamaz)
**** Yukarıda belirtilen durumlar dışında, bir sözcük b.ünlü uyumuna aykırı
yapıda ise, o sözcük yabancı kökenlidir. Dünya, otomobil, kitap ...Bu
kelimeler yabancı kökenli olduğundan b.ünlü uyumuna uymazlar.
|