Tevriye’nin lügat manası, bir şeyi arkaya atmak, örtmek demektir. Buna ihâm denildiği gibi bedî ile Arapça kitaplarında “tevcih” ve “tahyil” adları da verilmiştir. Edebiyatta: iki ya da daha fazla anlamı olan bir kelimenin yakın anlamını (müverrîh-i bih) söyleyip uzak anlamını (müverrîh-i anh) kastetmektadir.   

Örnek Beyitler:

● Merdümân-i çeşmi ki anuñ tig-i müjgân baglanur

    Bî-niyâm ol resme seyfi kangı insân baglanur

                                                                           Hufî

           ○  Onun gözünün iki bebeği kirpik kılıçlarını kuşanırlar. Kılıcı kın olmadan o şekilde hangi insan bağlanabilir ?

“İnsan” [ = 1. insan, 2. göz bebeği ] kelimesi iki anlama gelecek şekilde kullanılmıştır. Bunu şairin kirpiklerin bir “niyâm”  [ = kın ] içinde bulunmamasını kastederek ve belki de bunların adetçe çokluğunu ima ederek “Kılıcı böylesine kınsız hangi insan bağlanır” derken sevgilinin gözlerinin kan dökme ve kılıç kullanımındaki maharet ve ustalığını ima etmektedir.

● Gözünüñ serhengi cânuma çeker her lahzada hançer

   Dökerdi kanum ortada dü hâcip olmasa ebrû

                                                                                              Şeyhi

○ Gözünün yasakçısı her an canıma hançer çeker. Eğer arada iki kaş perdeci olmasa kan mı dökerdi.

Edebî metinlerde sürekli bir sultan olarak tasavvur edilen sevgilinin kaşları, gerektiğinde kaşını çatarak âşığı ile arasına mesafe koyup onun yaklaşmasını engellemesi sebebiyle hâcibe benzetilmiş. Ancak “hâcib” kelimesinin Arapçadaki anlamını zaten “kaş” demek olduğu ve ayrıca fail isim olarak “engelleyici kimse” anlamı da bulunduğu göz önüne alınacak olursa; şairin “ebrû”  [ = kaş ] ve “hacib” [ = 1. kaş, 2. engelleyici, 3. perdedâr, protokol memuru ] arasında oluşturduğu ilişki ve kelimenin birden ve hatta ikiden çok anlama sahip olmasındaki (tevriye) incelik daha iyi anlaşılabilir.

                                             1. Açıklamalar ve örneklerle Edebi Sanatlar, Numan Külekçi

● Esîrümdür ben anı öldürem bugün yarın dirmiş

  Yiter ölince bu dirlik efendüm pâdişâhumdan

                                                                                             Usûlî

○ “O benim esirimdir, onu bugün yarın öldüreceğim” dermiş. Bu, efendim padişahımdan bana ihsan olarak ölünceye kadar yeter.

İkinci mısradaki “ölince” kelimesi hem “ölünceye kadar” hem de “öldüğüm vakit” anlamlarına gelecek şekilde kullanılmıştır. (Tevriye)

 Diğer Örnekler:

● Senüñle bu fenâ dünyî bugün Firdevs-i a’lîdür

  Veger sensüz ola yarın gerekmez hûr u Rızvânı

  Tevriye: Fena =  1.Kötü  2. Fena                      Ahmedî

● Cân nice tuhfe virem ş’ol dilbere kim zülfinüñ

   Bir kılını silkicek biñ göñül ü cân döker.

  Tevriye: Can : 1. Can,  2. Gönül                      Şeyhî

● Lâleyiî yakdı oda ey gonca-leb şevkuñ odı

   Kıldı lü’lüyi dişüñ reşki sadef karnında âb

   Tevriye:  Ab:  1- Parlak 2- su                            Hufî

● Şem’-veş şevk-i ruhine yanduguma germ olur

   Arz olan kanlu yaş ile mâcerâyı gözlemez           Melhi

   Tevriye:  Macera:  1- Gözyaşlarını ima için kullanılır 2- Birlikta yaşanan günler.

● Tıfı iken Zâl-i Zeri yâhud bulup bir kûşede

   Mihr ile besler kenârında felek Ankâ Misâl

                                                                                               Câfer Çelebi

● Sûret-i hâl durur bir nokta-veş bi-pâ vü ser

   Tîre-baht u vâlh ü üftâde miskinüñ bu hâl

   Tevriye: Miskin= 1- Zavallı fakir 2- Mis kokulu          Câfer Çelebi

● Bunca demlerdür anı hûn-i cigerle beslerüm

   Kanlar aglarsa benümçün çeşm-i giryân aglasun

                                                                                               Âhî

● Aglamakla Âhî gözden çıkdı ey pîr-i hıred

   Demdür aglarsa yetim oldı ol oglan aglasun

                                                                            Ahi

             Tevriye:  Ağlamak  1-Ağlamak 2- Beyazlaşmak       

● Mustafânuñ sünneti devrüñde cârîdür şehâ

   Ehl-î İslam du’â-yı devletüñ farz-i e’am

                                                                                  Fîgânî

               Tevriye:  Mustafa 1-Hz. Muhammed Mustafa  2- Şehzâde Mustafa

● Çarh elinden döne döne iñlerem dôlâb-vâr

   Gözlerüm dôlâb üzre kuze-i pür-âbdur

                                                                                               Kemâl Paşazâde

   Teviye:  Döne Döne 1- Dönerek  2-Tekrar Tekrar.

● Arızuñ 3abın görüp şekker ezilür dem-be-dem

   Vechi var düşse ağızdan ağıza dilden dile

                                                                                                Mu’îdî

   Tevriye:  Şeker ezme:   1- Ezilmek 2- Utanmak

● Câm dut sâkî ki gülbünler gül îzhâr itdiler

   Sen dahi bir gülbün-i ra’nâ sen it izhâr gül

                                                                                              Fuzûlî

   Tevriye:  Rana:   1- Çok güzel 2- İki renkli açan gül fidanı 3- İki yüzlü

● Başa almış mihrini rûz-i ezelden çeih-i pîr

   Eyle kim gül-ruhlar eyler zînet-i destâr gül

                                                                                              Fuzûlî

Tevriye : Mihr  =  1- Sevgi  2- Güneş

● Hûblar senüñ kapuña gelürler bölük bölük

   Gitmezler özge kapuya sensen agalari

                                                                                           Fuzûlî

  Tevriye:  Kapı:    1- Yeniçeri ağasının makamı 

                             2- Sığınılacak ve yardım istenilecek yer

● Kaşlaruñ yayını kur kim cân olur kurbân aña

   Tîr-i gamzeñ gezle kim hâcet degül peykân aña

                                                                                            Nihani

   Tevriye:    Kurban: 1- Yay kılıfı  2- Kurban olmak uğruna ölmek

● Ârızûn koyup güne tapduklarıyçün ey güneş

   Sun ‘nakkâşı yüzin kara yazar hindûlerüñ

                                                                                             Emrî

   Tevriye:   Tapmak: 1-İbadet etmek   2- Tabi olup boyun eğme

●  Diğer örnekler :

413 ⁷/₁,  454⁴/₂,  461⁷/₅,  528/ 36, 37, 536/59, 538/60, 61, 62, 63

Yorumlar (0)

Isim

E-posta

Baslik

Yorum

daha kucuk | daha buyuk

E-posta ile takip (sadece kayitli kullanicilar)

Okudum ve kabul ediyorum Kullanim sartlari.

Lutfen goruntulenen karakterleri yaziniz

Yorum Ekle