İrsâl-i Mesel veya Îrâd-ı Mesel adı verilen bu bedi` tâbir, kuruluş itibariyle birer birleşik teşbih görünümündedir. İrsâl-i Mesel’de söylenen düşünce bir taraf, bu düşünceyi pekiştirmek amacıyla söylenen atasözü veya bu değerdeki söz de ikinci taraftır. İkinci taraf birinci tarafı temsil yoluyla teyitd eder. (3)

Örnekler:

● Devr ider dâyim mahalleñ hayl-i ashâb-i safâ

   Olmaz ehl-i hâlden hâli havâlî-i Harem

                                                                                              Hayretî

○ Safa ehli olanlar sürü halinde senin Mahalleni dolaşırlar. Kâbe civarı hâl ehli olanlardan boş kalmaz.

Sevgili aşıkların Kıblesi konumunda olup âşıklar sürekli onun bulunduğu yerin civarında gezindiklerinden, Mahallesi edebiyatta Kâbe’ye benzetilir. Zâten şair “ashâb-ı safa” [ =  Safa ehli kimseler ] zevk ve eylenceye düşkün kimseler veya hacda Safa ve Merve tepeleri arasında gidip gelenler kastedilir. Bu kimselerin gönülleri ayna gibi dünya alakalarında ve kötülüklerden arınmış kimseler de demek olup bu iki anlamı da içine alacak şekilde kullanılmıştır. İlk mısrada söylenen söze şair ikinci mısrada bir örnek getirmektedir. Kâbe’nin bir ismi de “Harem” olup civardaki belli bir bölge avlanılması ve kan dökülmesi haram olduğundan bu isimle adlandırılmıştır. Dünyadan el etek çekerek kendini Allâh’a adayan kimseler burada mesken tutup ibâdetle ömür geçirdiklerinden; Kâbe müslümanlar nazarında manevi şahsiyeti yüksek kimselerin bulunduğu bir mekândır. Sevgilinin mahallinde dolaşan aşıkların bu kimselere benzetilmesi onun kutsiyeti sebebiyledir.

● Gözlerüm gördükte yari kanlu yaş eyler revân

   Cüylar evvel bahâr olsa ider tugyân akar.

                                                                                  Hayâli

○ Nasıl akarsular ilkbahar olunca taşarak akarlarsa, gözlerim  [ de ] sevgiliği gördükçe kanlı gözyaşları akıtırlar.

                                          (3) Açıklamalar ve örneklerle Edebi Sanatlar, Numan Külekçi

Sevgiliyi gören aşığın muhtemelen sevinçten ağlamasının tasvir edildiği bu beyitte, şair gözlerinin bu durumda kanlı yaşlar döktüğünü ifâde etmekte ve hemen ardından buna bir örnek getirilmektedir. (İrsâti Mesel)

● Zevk-i tîguñdan `aceb yoh olsa göñlüm çâk çâk

   Kim mirûr ile bıragur rahneler dîvâre su

                                                                                  Fuzûlî

○ Senin kılıcının zevkinden gönlüm yarık yarık olsa bana şaşılmaz, zira su akarken duvara gedik bırakır. Sanatında her zaman farklı olmayı kendisine prensip edinen Fuzûlî gönlünün kılıç darbelerinden değil, bu darbelerin zevkinden yarık yarık olduğunu ifade emektedir. Çünkü ona, söz konusu kılıç darbeleri su kadar aziz gelmektedir. Hemen ardından da buna akan suyun zamanla taş üzerinde oluşturduğu izleri ilginç bir örnek olarak getiriyor.

                                                                                              (İrsâl-i Mesel)

● Vehm ilen söyler Macrûh peykânın sözin

   İhtiyât ilen içer her kimde olsa yâre su

                                                                                  Fuzûlî

● Çileye vesvesiz girdi kapandı zâhid

   Habs olur tâ ramazân âhir olınca şeytân

                                                                                  Sâbit

● Miyân-ı güft ü gûda bed-meniş îhâm eder kubhın

   Şecâ`at arz iderken merd-i kıbtî sirkatin söyler.

                                                                                  Râgıp Paşa

Yorumlar (0)

Isim

E-posta

Baslik

Yorum

daha kucuk | daha buyuk

E-posta ile takip (sadece kayitli kullanicilar)

Okudum ve kabul ediyorum Kullanim sartlari.

Lutfen goruntulenen karakterleri yaziniz

Yorum Ekle