Herhangi gerçek bir olayın meydana gelişini, hayâli ve güzel bir sebebe bağlama sanatıdır. Bu sanat daha çok anlatıma güzellik ve zerâfet vermek için yapılır. (1)

Örn. Beyitler

● Bî_vefâlıg ‘ödetin dutmuş onuñ çündür bu kim

   ‘Ömrden olmaz cihân bağında berhardâr gül.

                                                                                  Fuzûli

○ Gül vefâsızlık âdetini huy edindiğinden cihan bağında ömrünün semeresini göremez.

Gülün ömrü az olur ve çok güzel çiçek açtığı halde meyve vermez. Şair bu tabiat gerçeğini tasvir ve yorumlardan hareketle gülün vefasızlığı gibi bir sebebe bağlıyor. (H. Talil)

 ● Ka’be olmasa Kapuñ ay ile gün leyl ü nehâr

   Eylemezlerdi tavâf ol güzeri döne döne

                                                                                  Necâti Bey

                                            1. Hasan Aktaş “Modern Türk Şiirinde Edebi Sanatlar”

○ Senin kapın kâbe olmasaydı, ay ve güneş gece gündüz orayı tekrar tekrar tavaf eylemezlerdi. Edebiyatta sevgilinin evi yahut onu temsilen kapısı, gerek kuudsiyet itibarıyla ve gerekse bütün âşıkların yüzlerini döndükleri bir nokta olması sebebiyle Ka’be’ye benzetilir. Şair ay ve Güneş “leyl ü ne hâr” [=gece gündüz ] “döne döne [ =tekrar tekrar, defâlarca ] dünya etrafında dönmesini, sevgilinin kapısını tavaf ettikleri şeklinde yorumlamaktadır.

                                                                                                   ( H. Talil)

 ● Sen nâz iderdüñ ehl-i niyâza Medine-vâr Ben Ka’be gibi çâk – giribân idim saña

                                                                                 Hayali Bey

○ [ Hani o gün ] sen niyaz edenlare Medine gibi naz ederdin; ben senin için Kâbe gibi yakamı yırtardım. Müslümanlarca mukaddes sayılan şehirlerden biri olan Medine, beyitte naz eden bir şahıs gibi düşünülmüştür. Böyle bir yorumun (Hüsnütalil) geliştirilmesi, bütün Müslümanlar günde en az beş vakit Kâ’be’ye yönelirlerken Madine’nin sanki naz ve istiğna edercesine kenara çekilmiş bir coğrafya istikametinde kalmasıdır. Şair sevgilisinin Medine gibi gözden uzaklaşması üzerine kendisi de Kâbe gibi kararalar giymiş ve sevgilisinin aşkı ve ayrılığının kederi ile yakasını yırtmıştır.

             Diğer örnekler

            ● Bir nazar kıl Ahmed’e ey nûr-i çeşm-i kâinat

   Ki âb-i lütfûñdan olupdur ebi gibi ter güneş.

                                                                                      Ahmet Paşa

 ● İlteli Çine saçuñ bûyin nesîm-i Subh-dem

   Duşdi sahrâya oldı sevdâyî hev’adan müşg-i nâb

                                                                                  Hufî

 ● Ayağına varur ola biñ perî gün başına

              Var ise bulmışdurur Mihr-i Süleymân kapluca

                                                                                              Necati Bey

● Âşk-i dîdâr olup gördüğü mahbûba akar

   Germ olup gün yüzlülerle sürdi devrân kapluca

                                                                                  Necati     Bey                             

 ●    Çıkalı göklere âhum şereri döne döne

       Yandı kandîl-i siphrüñ döne döne

                                                                                  Necati Bey

● Bî – edeblük eyleyüp çün keffüñe öykündi kân

   Mâlın olup halk-î âlem itdi anı pâymâl

                                                                                  Câfer Çelebi

 ● Her ne dem zülf-i siyâhın yâd idüp gâm-gin alem

   Ey güneş yüzlü benim içün bulutlar aglar.

                                                                                  Harîmî

● Sıyt-i nâyuñ sûrda sûr-i Sirâfil olmasa

    Dirilüp bir yire gelmezdi şehâ bunca ümem

                                                                                             Figâni 

● Hüsrevâ bezmüñ neşâtından zebân-i hâl ile

   Sâzlar he sû nagam-saz olup iderler nâgam

                                                                                             Figâni 

● Dem ururmuşsuñ hevâ-yı müşk-i zülfinden meger

    Bu sebebden cân virürmüş ey sabâ büyüñ senüñ

                                                                                   Lâm’î Çelebi

  ●  Görmesem bir dem yüzüñ kalmaz hayâtımdan eser

     Gerçek imiş aslı dirler kim hayâtuñ âbdur

                                                                                              Kemâl Paşazade

●  Ol gözüm nûrı cüdâ olalı çeşmümden benüm

    Utanır görinmege benden nihân oldı gözüm

                                                                                              İshâk Çelebi

                         ● Ârızuñ âbın görüp şekker ezilür dem-be-dem

    Vechi var düşse ağıza dilden dile

                                                                                              Mu’îdî

 ●  Ey meh-i bedrüm kalalıdan hayâluñ didede

    Hâle olmışdur temâm etrâf-i çeşm-i hûn-feşân

                                                                                              Kandî

 ●  Seyr-i gülzâr itdügüñ peyk-i sabâdan fehm İdüp

    Genc-i zer kılmış müheyyâ kılmaga îsâr gül

                                                                                              Fuzûlî

 ●  Gözüm merdümlerinüñ  aksi düşmüşdür letâfetden

    Ruhuñ mir’âtine nâzır olanlar anı hâl añlar

                                                                                              Rahmî

 ●   Gerdûn ayagı tozına eylerdi ser-fürü

     Dünyâya hâk-i câh ile kurb-i İlâh idi.

                                                                                              Bâkî

 ●  Gerdûn-i dûna zâr u zebûn oldı sanmañuz

    Maksûdı terk-i câh ile kurb-i İlâh idi.

                                                                                              Bâkî

 ●  Kanlar aglasun banümçün kare geysün hâmeler

    Başına toprak saçup dürsün yüzini nâmeler.

                                                                                              Helâkî

 ●  Gül-i mihrüñ gülâbın aldı âlem dîg-i hâk içre

     Acep mi olsa serpûş-i felekde katreler peydâ

                                                                                             Gan’î Zeîde Nâdirî

Diğer örnekler

452¹¹/8, 454⁴∕ ₁, 454⁴/з,  458⁵/7, 509/58, 522/6, 593/3. beyitler.

Yorumlar (0)

Isim

E-posta

Baslik

Yorum

daha kucuk | daha buyuk

E-posta ile takip (sadece kayitli kullanicilar)

Okudum ve kabul ediyorum Kullanim sartlari.

Lutfen goruntulenen karakterleri yaziniz

Yorum Ekle