|
3-) KOŞULA (ŞARTA) BAĞLILIK:
Bir
eylemin gerçekleşmesi, daha önceden başka bir eylemin gerçekleşip
gerçekleşmediğine bağlı ise burada koşula (şarta) bağlılık söz konusudur.
Örneğin;
Yağmur
yağmazsa pikniğe gideceğiz. Cümlesinde pikniğe gitme eylemi yağmurun yağıp
yağmayacağına bağlı olduğu için burada koşula bağlılık vardır.
Bu
tip cümlelerde genellikle iki yargı vardır ve bunlardan ilkinde –se, -sa şart
eki bulunur. (Yağmur yağmazsa)
Ayrıca
bu tip cümle anlamlarında ikinci yargıya “hangi şartla” sorusunu sorduğumuzda
cevap alabiliyorsak koşula (şarta) bağlılık söz konusudur.
Yağmur
yağmazsa pikniğe gideceğiz. Hangi şartla pikniğe gideceğiz? (Yağmurun yağmaması
şartı ile)
ÖRNEK:
Aşağıdaki
cümlelerin hangisinde eylemin gerçekleşmesi şarta bağlıdır?
A)
Zamanında geleceğim diyorsun ama geç kalıyorsun.
B)
Çalışıyorsun ama bu tempoyla zamanında bitiremezsin.
C) Günlerdir aradı ama bir türlü izine
rastlamadı.
D)
Sinemaya giderim ama sen de gelirsen.
ÇÖZÜM:
A
seçeneğinde hangi şartla geç kalıyorsun? Sorusuna cevap almayız. Yani geç
kalmasının bir şartı yok. –se, -sa eki de yok.
B
seçeneğinde hangi şartla bitiremezsin? Sorusuna cevap yok. Bitirememesinin bir
şartı yok. –se, -sa eki de yok.
C
seçeneğinde hangi şartla izine rastlamadı diye sorduğumuzda cevap alamadığımız
için şarta bağlılık yoktur. Ayrıca –se, -sa eki de yok.
D
seçeneğinde hangi şartla sinemaya gidecekmiş? “Sen de gelirsen” cevap aldığımız
için burada şarta bağlılık vardır. Ayrıca “sen de gelirsen” de –se, -sa var.
NİHAT BAŞAT(TÜRKÇE ÖĞRETMENİ)
|